شما اینجا هستید | 

معماری پست مدرن

80
0
0
معماری پست مدرن

 

معماری پست مدرن

از اواخر دهه شصت میلادی موضع پست مدرن در معماری بصورت یک سبک مهم مطرح شد و انتقادات زیربنایی به اندیشه منطق گرا و تکنومدار معماری مدرن عنوان شد. آغازگر این جنبش کسی نبود مگر یکی از شاگردان لویی کان به نام رابرت ونچوری.وی در سال 1966 کتابی به نام پیچیدگی و تضاد در معماری به رشته تحریر در آورد. به گفته معلم سابقش وینسنت اسکالی، این کتاب مهم ترین کتاب از سال 1923 (به سوی یک معماری نوین) کوربوزیه است.

پست مدرن

کتاب پیچیدگی و تضاد در معماری

 

در این کتاب ونچوری اصول فلسفی و جهان بینی معماری مدرن را زیر سوال برد. وی بینش تکنو مدار را رد کرد و به جای آن خواهان توجه به خصوصیات انسانی و یک معماری انسان مدار گردید. در این قسمت نقد ونچوری عمدتا متوجه میس ونده رو است، زیرا که وی تا پایان عمر نماد معماری مدرن بود و از عقاید خود در دهه 20 و 30 میلادی هیچگاه عدول نکرد.

در جواب شعار میس کمتر بیشتر است، ونچوری در کتاب خود بیان می کند که کمتر، کسل کننده است (LESS IS BORE). از نظر ونچوری معماری تنها تکنیک و تکنولوژی نیست بلکه مسائل بسیار پیچیده و متضاد در ساختمان وجود دارد که نمی توان آنها را نادیده گرفت یا حذف کرد.

چارلز موردیگر معمار پست مدرن در جواب شعار میس می گوید: بیشتر بیشتر است (MOORE IS MORE)، به جای کسر گرایی و حذف صورت مسئله باید جمع گرایی را مورد توجه قرار داد و راه حل مناسب برای مجموعه ای از مسائل یافت. البته یک طنز زیبا و یک دوگانگی معنا در این شعار ملحوظ است، زیرا که مور نام فامیل خود را در ابتدای این شعار قرار داده است. یعنی معنای دیگر این شعار است که من بیشتر هستم.

از نظر ونچوری ساختمان ها نمی توانند همه دارای یک فرم و فلسفه باشند. ساختمان مانند یک ماشین نیست که تنها شامل مجموعه ای از مسائل تکنولوژیکی و مکانیکی باشد. اگر برای کوربوزیه معبد پارتنان با مجموعه ای از احجام و سطوح از پیش طراحی شده و قواعد و تناسبات ریاضی نماد مناسب برای طرح های معماری بوده است برای رابرت ونچوری ضوابط و فرم های از پیش تعیین شده مردود است.ونچوری شهرک های دامنه کوهپایه های ایتالیا که بر اساس نیازهای مردم و شرایط اقلیمی احداث شده ملاک عمل برای طرح معماری مناسب می داند.به عبارتی آن گونه معماری روشنفکرانه مدرن که معمار تصمیم گیرنده است را ونچوری رد می کند.به جای آن ونچوری معماری با مردم و برای مردم را مطرح می کند.

ونچوری سبک بین الملل را نبز نفی می کند.او معتقد به سبک محلی یا زمینه گرایی است. یعنی هر بنایی باید بر اساس زمینه های فکری، اجتماعی، تاریخی و کالبدی و شرایط خاص آن محل ومنطقه طراحی و اجرا شود.می توان آنرا سبک بومی و یا بوم گرایی نیز نام نهاد.

مدرنیست ها معماری را یک مسئله تکنولوژیک می دانستند. تکنولوژی یک خصوصیت عام دارد و در سرتاسر جهان از قواعد و اصول یکسان تبعیت می کند. ساختمان های مکعب شکل سبک بین الملل نیز در همه جا یک شکل و واجد ویژگی های یکسان است.ولی پست مدرنیست ها به معماری یک نگرش فرهنگی دارند و فرهنگ در هر منطقه ای متفاوت با سایر مناطق است.لذا اگر سبک بین الملل در همه جا یک شکل و به یک صورت است ، سبک محلی در هر محل متفاوت از محل دیگر است.

اکنون این سوال مطرح است که چه مسائلی باید فرم ساختمان را مشخص کند و این فرم باید پاسخگوی چه مسائلی باشد؟

از نظر معماری پست مدرن این مسائل را می توان در موارد زیر خلاصه کرد:

1.خصوصیات فرهنگی، اجتماعی، تاریخی و اقتصادی افرادی که از آن ساختمان استفاده می کنند

2.خصوصیات شهری، خیابان، میدان، کوچه، مغازه

3.شرایط اقلیمی، رطوبت، سرما، گرما، جنگل، صحرا

4.نحوه زندگی روزمره اهالی ساختمان، نیازهای آنها، عادات آنها، طرز استفاده و پیش زمینه های ذهنی آنها در رابطه با فرم های محیط مصنوع

ونچوری سعی می کند تا مجددا ارتباط معماری و ساختمان را با هویت انسانی برقرار کند. به عقیده وی شرایط تعیین کننده شکل ها و نمادها است. در شرایط متفاوت شکل ها و نمادها باید متفاوت باشد. ونچوری تزیینات را رد نمی کند، بلکه تزیینات ساختمان را بخشی از خصوصیات فرهنگی و تاریخی هر منطقه می داند که می تواند در ساختمان های جدید مورد استفاده قرار گیرد.

«فلیپ جانسون یکی از آموزگاران ونچوری ، در مورد اهمیت پیچیدگی و تضاد در پسامدرنیسم معماری اینگونه یاد می کند:همه چیز از کتاب رابرت ونچوری شروع شد.ما همه (ونچوری،رابرت استرن،مایکا گریوز و من) دریافتیم که باید هرچه بیشتر با شهر و با مردم ارتباط داشته ، و هرچه بیشتر زمیته گرا باشیم ، یعنی باید خود را با دیگر بناها مرتبط کنیم.»

رابرت ونچوری در سال 1972 کتاب دیگری به نام یادگیری از لاس وگاس منتشر کرد. در این کتاب نیز او سعی نمود توجه معماران را به فرهنگ مردم و خصوصیات زندگی روزمره آنها جلب کند. وی در کتاب خود عنوان کرد که نمادها آنهایی نیستند که ما به عنوان قشر روشنفکر به جامعه دیکته کنیم، بلکه آنهایی هستند که خود مردم طرح کرده اند و قابل فهم برای آنهاست. وی بر این نظر است که سردرهای مورد استفاده بر بالای مغازه ها و احجام معماری عامه پسند و مطابق درک عامه آن چیزی است که به لاس وگاس جذابیت بخشیده و باید مورد توجه معماران قرار گیرد.

 

خانه مادر ونچوری و بخش الحاقی گالری ملی

 

در اکثر کارهای پست مدرن مشاهده می شود که آنها سعی دارند تا از نشانه ها و نمادهایی استفاده کنند که در هر منطقه مشخص کننده نوع کاربری آن ساختمان است. مانند خانه مادر ونچوری که برای طرح آن از نمادهای یک خانه و آنچه در غرب به عنوان خانه محسوب می شود استفاده شده است.برخلاف ایده مطرح شده در ویلا ساوا خانه ماشینی است برای زندگی و یا خانه شیشه ای کمتر بیشتر است، در خانه مادر ونچوری ایده خانه خانه است بیان شده.

اگر کوربوزیه در کتاب خود، به سوی معاری نوین، نگاه معماران را به اتومبیل، کشتی و بطور خلاصه به تکنولوژی معطوف داشت، ونچوری و دیگر معماران پست مدرن می خواهند نگاه معماران را به سمت فرهنگ، تاریخ، سنت و در یک کلام آن چیزی که هویت انسان و محیط کالبدی پیرامون آن را شکل می دهد برگردانند.

خانه مادر ونچوری اولین ساختمان ساخته شده به سبک پست مدرن و نماد این معماری است. این خانه را رابرت ونچوری برای مادرش در سال 1962 الی 1964 در نزدیکی شهر فیلادلفیا در ایالت پنسیلوانیا در آمریکا ساخت. ونچوری در طرح خود از نمادهایی همچون بام شیبدار، پنجره، قوس، سردر ورودی و لوله دودکش استفاده کرد که در غرب، از جمله در آمریکا نمادها و نشانه های یک خانه شمرده می شود. هر کس در غرب در نگاه اول این ساختمان را به عنوان یک خانه مسکونی تشخیص می دهد.

 

معماری پست مدرن

معماری پست مدرن

اگر از نظر لوکوربوزیه خانه ماشینی است برای زندگی، از نظر رابرت ونچوری،خانه خانه است و باید دارای نمادهای خانه در فرهنگ و جامعه ای باشد.خانه مادر ونچوری در عین داشتن تقارن،نامتقارن،در عین وحدت،دارای کثرت و در عین پیچیدگی و تضاد در فرم،دارای قرائتی ساده برای عامه مردم به عنوان یک خانه مسکونی است.

 

اگرچه نمای این ساختمان به صورت متقارن طراحی شده، ولی بدلیل پیچیدگی ها و ملزومات خاص در چیدمان اتاق ها، در نمای ساختمان پنجره ها بصورت نامتقارن طراحی شده اند. در سمت راست فضاهای نیمه خصوصی همچون آشپزخانه، پذیرایی و ناهارخوری قرار داردکه با پنجره نواری در نما مشخص شده است.در سمت چپ فضاهای خصوصی همچون اتاق های خواب و حمام طراحی شده است که با یک پنجره کوچک و یک پنجره بزرگ در نما مشخص شده اند.

این عدم تقارن و دوگانگی در چیدمان پلان، در نما توسط سنتوری شکسته ، دیوار زیر دودکش و قوس تزیینی در بالای سردر ورودی به یگانگی و وحدت تبدیل شده است. لذا وحدت و یکپارچگی از طریق حذف المان های مختلف ساختمان بدست نیامده، بلکه همه تناقضات و پیچیدگی های خانه در این طرح وجود دارد و وحدت در عین کثرت با شامل نمودن کلیه موارد موجود در بنا پدید آمده است.

معماری پست مدرن

در طرح خانه مادر ونچوری،فضاهای نیمه خصوصی مانند پذیرایی،نهارخوری و آشپزخانه در سمت راست و فضاهای خصوصی مانند اتاق های خواب و حمام در سمت چپ پلان جانمایی شده اند.این دوگانگی در پلان،در نمای اصلی ساختمان منعکس شده است.راه پله با توجه به قرارگیری بین دو در ورودی و بخاری دیواری،بصورت نامتقارن طراحی شده است.

 

 

رابرت ونچوری و همسرش ،دنیس اسکات براون، بخش الحاقی به گالری ملی (1985-1991) در لندن را طراحی کرده اند.گالری ملی (1832-1838) یک موزه هنری به سبک نئوکلاسیک است و یخش الحاقی در سمت غرب آن واقع می باشد.

 

معماری پست مدرن

ساختمان گالری ملی در سمت راست و ساختمان بخش الحاقی در سمت چپ عکس فوق قرار دارد.

 

معماری پست مدرن

 

معماری پست مدرن

 

معماری پست مدرن

 

ساختمان جدید الحاقی دارای سه نمای اصلی است و طرح هریک از سه نما همچون یک آفتاب پرست،با محیط پیرامون تطبیق یافته است.نمای شرقی ساختمان الحاقی که در مجاور موزه ملی واقع شده به تبعیت از سبک نئوکلاسیک طراحی شده است.نمای روبه جنوب ساختمان ،با توجه با توجه به ساختمان های مدرن بدنه خیابان،به سبک مدرن است.برخلاف نماهای شرقی و جنوبی که با سنگ اجرا شده اند،نمای غربی ساختمان الحاقی با آجر طراحی شده تا با ساختمان های آجری در کوچه غربی هماهنگی داشته باشد.

معماری پست مدرن

نمای ساختمان بخش الحاقی از سمت شرق (در مجاور ساختمان گالری ملی-سمت راست تصویر) به سمت جنوب (نمای رو به خیابان-سمت چپ تصویر) در حال پوست اندازی و تغییر شکل از سبک نئوکلاسیک به سبک مدرن است.

 

معماری پست مدرن

 

شکست معماری مدرن

کتابی با نام شکست معماری مدرن در سال 1976 چاپ شد.برنت برولین ، مولف این کتاب ، به روش طراحی معماری و شهرسازی مدرن و خصوصا آنچه که ولوکوربوزیه در طرح شهر چندیگار ؛ پایتخت جدیدالاحداث ایالت پنجاب و هاریانا هند انجام داد انتقاد تند و گزنده ای کرد.طراحی شهراز سال 1950 و عملیات اجرایی آن از سال 1952 آغاز شد.برولین پس از قریب به بیست سال یعنی در سال 1971 از این شهر دیدن کرد و به نقد آن پرداخت.

 

معماری پست مدرن

کتاب شکست معماری مدرن

 

در این کتاب برولین متزکر می شود که لوکوربوزیه طراحی این شهر و ساختمان های آن را کاملا برطبق الگوهای مدرن و با توجه به ویژگی های مرسوم در اروپای مرفه مسیحی انجام داده است.خیابان های عریض و مستقیم ، بلوک های بزرگ شهری ، پارک های وسیع و آپارتمان های مدرن ، قرابتی با سنت شهرسازی و زندگی مردم تنگدست و عمدتا هندو مذهب هند نداشته است.طرح این شهر جدید به کلی متفاوت از آن چیزی است که اهالی آن از نظر اجتماعی و فرهنگی با آن آشنایی داشته اند.

ازنظر برولین،پیاده کردن قواعد کلی و جهان شمول معماری و شهرسازی مدرن برای شهر چندیگار به شکست انجامیده است.او در این کتاب توضیح می دهد که چگونه اهالی شهر در طی دو دهه گذشته ، کالبد ساختمان ها و شهر را مطابق با نیازهای اقتصادی و اجتماعی خود تغییر داده اند.

ایده های شهرسازی پست مدرن در رد شهرسازی مدرن است و با نظرات جین جیکوبز قرابت بیشتری دارد.

 

مرگ معماری مدرن

 

چارلز جنکز تاریخ نگار و منتقد معماری دیگر نظریه پرداز مهم معماری پست مدرن است. وی در سال 1977 کتابی به نام زبان معماری پست مدرن به رشته تحریر در آورد. با این کتاب جنکز روند جدیدی را که ونچوری در معماری آغاز نموده بود نامگذاری کرد و آن را به عنوان یک سبک جهانی مطرح نمود.

جنکز در این کتاب تاریخ دقیق مرگ معماری مدرن را 15 ژوییه 1972 ساعت 3:23 بعد از ظهر اعلام کرد، زمانی که محموعه آپارتمانهای مسکونی پروت ایگو در شهر سنت لئییس آمریکا توسط دینامیت منهدم شد. جنکز بیان می کند که این مجموعه اپارتمان ها نماد معماری مکعب شکل و بدون تزیینات مدرن بود و بسیاری از اصول طراحی آن منطبق با اصول مطرح شده در کنگره های سیام (CIAM) بود. اما بدلیل آنکه زبان انتزاعی مورد استفاده در طرح این مجموعه مدرن با آنچه ساکنان سیاهپوست و نسبتا فقیر این مجموعه به عنوان خانه قلمداد می کردند بیگانه بود، لذا انهدام و نیستی تنها راه چاره برای پایان دادن به رنج ساکنان این ساختمان و خود ساختمان بود.

معماری پست مدرن

مجموعه آپارتمانهای مسکونی پروت ایگو هنگام انهدام با دینامیت در سال 1972

 

 

بر طبق نظر جنکز معمار نباید خود به تنهایی ساختمان را طراحی کند (آنچه در معماری مدرن مرسوم بود) بلکه باید همکار و مشاور استفاده کنندگان باشد. الگوی شکل ساختمان نباید تنها در ذهن معمار باشد، بلکه باید آن چیزی باشد که ساکنان آینده ساختمان با آن انس و آشنایی دارند و می توانند با آن ارتباط برقرار کنند.

در این کتاب نیز جنکز همانند سلف خود ونچوری، انتقاد اصلی را متوجه میس ونده رو و خصوصا طرح های مکعب شکل او برای موسسه تکنولوژی ایلی نویز در آمریکا کرد. مجموعه ای از جعبه ای زیبای مشابه که فاقد هویت و نوع کاربری بودند.

جنکز در سال 1980 کتاب مهم دیگری به نام کلاسیسیسم پست مدرن منتشر کرد.در این کتاب نیز او به بسط و تبیین نظریه معماری پست مدرن پزداخت و آثار مهم معماران این سبک را از زبان خود معماران در غرب و ژاپن تدوین نمود.

به معماری پست مدرن معماری پاپ یا معماری مردمی هم می گویند، چرا که در این معماری از احجام، تزیینات و رنگ هایی عامه پسند و جالب توجه برای عموم استفاده می شود. برخلاف معماری مدرن که تنها قشر خاص روشنفکر می تواند متوجه معانی و مفاهیم انتزاعی آن باشد.لقب دیگر معماری پست مدرن ، معماری نوتاریخ است،زیرا در این معماری تاریخ و گذشته بصورت نو و جدیدی تصویر می شود.

جنکز در کتاب اول خود به معماران یادآوری می کند که «ساختمان پست مدرن دارای دوگانگی در قواعد و مفاهیم است. یکی برای قشر روشنفکر و دیگری برای عامه مردم».

 

میدان ایتالیا

 

یکی از طرح های محوری پست مدرن، میدان ایتالیا توسط چارلز مور معمار فقید و رئیس اسبق دانشکده معماری دانشگاه معروف یو.سی.ال.ای انجام شده است. این میدان برای ایتالیایی تباران مقیم شهر نئوارلئان در آمریکا بین سال های 1979-1978 طراحی و احداث گردید.مور در طرح خود توجهی به بافت اطراف سایت که نمادی از یک شهر آمریکایی معمولی بود نکرد. بلکه منبع الهام او در این طرح میدان های ایتالیا و بالاخص فواره تروی (1732) در شهر رم بود. در میدان جدید همانند میدان قدیم، ساختمان، مجسمه، محوطه و خصوصا آب و فواره بصورت یک مجموعه به هم تنیده شده به نمایش گذاشته شده است.

 

معماری پست مدرن

طرح چارلز مور برای میدان ایتالیا در شهر نیوارلئان به صورت تلفیق و التقاطی از سبک ها و دوره های مختلف تاریخی است که با مصالح متفاوت و متنوع اجرا شده است. بدین لحاظ به معمار ی پست مدرن،معماری التقالی نیز اطلاق می شود

 

طراحی سایت پلان این میدان نیز حائز توجه است. مور نقشه شبه جزیره ایتالیا را بر روی پلان این میدان پیاده کرد. بنابراین در این میدان مرکز توجه و یا به عبارت بهتر مرکز پرگار، منطبق بر هویت و ریشه های قومی و فرهنگی و استفاده کنندگان از این میدان است و طرح کالبدی بر مدار هویت می گردد..

در شمال کشور ایتالیا کوه های آلپ قرار دارد که سرچشمه اکثر رودخانه های این کشور همچون پو، تیبر و آنرو است. در این میدان نیز شمال نقشه ایتالیا مرتفع است و آب فواره ها از آنجا به پایین جریان پیدا می کند و دور شبه جزیره ایتالیا با آب احاطه می شود.

معماری پست مدرن

نمایش تاریخ و گذشته بصورتی جدید و امروزی شده در این میدان صورت گرفته است. ستون های سنگی توسکان، دوریک، ایونیک و کورنتین در میدان ایتالیا با مصالحی همچون بتن و ورق گالوانیزه اجرا شده است. در شب نور نئون و چراغ های مختلف به زیبایی این میدان می افزاید. مور حتی دو تصویر حجاری شده از صورت خود را همچون هنرمندان و صنعتگران دوره رنسانس بر روی یکی از دیوارهای این میدان قرار داد. آب از دورن دهان این تندیس ها به بیرون می جهد.

 

معماری پست مدرن

دو تندیس از صورت چارلز مور در میدان ایتالیا نصب شده و آب از دهان او بیرون می ریزد.

 

معماری پست مدرن بر بیش از نیم قرن سلطه بلا منازع معماری مدرن نقطه پایان گذارد. در طی دهه هفتاد و هشتاد میلادی، معماران آوانگارد همچون مایکل گریوز، چارلز مور، استانلی تایگر من، رابرت استرن و بسیاری دیگر در آمریکا سعی می کردند معماری را که تبلوری از هویت مردم است به نمایش بگذارند. نکته قابل توجه اینکه یکی از بازماندگان بزرگ معماری مدرن، فیلیپ جانسون در طراحی آسمانخراش AT&T در نیویورک (1984-1978) به جمع معماران پست مدرن پیوست. فیلیپ جانسون با قرار دادن سنتوری تزئینی فاقد عملکرد در بالای ساختمان AT&T،جدایی خود از معماری مدرن و گرایش به سمت معماری پست مدرن را بصورتی بارز اعلام کرد.

 

معماری پست مدرن

فیلیپ جانسون به عنوان تنها بازمانده از بزرگان معماری مدرن،در اواخر دهه 70 تغییر موضع داد.او با قرار دادن یک سنتوری ترئینی غیر عملکردی بر بالای برج شرکت تلفن و تلگراف امریکا (1978-1984) در نیویورک به جمع معماران پست مدرن پیوست.

 

معماری پست مدرن

معماری پست مدرن

 

معماری پست مدرن تاثیر بسیار گسترده ای در سطح جهانی داشت و تا نیمه دهه هشتاد میلادی، به عنوان معماری آوانگارد و فراگیر مطرح بود. در اروپا معمارانی همچون جیمز استرلینگ، ریکاردو بوفیل، ماریو بوتا، آلدو روسی و هانز هولاین از جمله معماران شاخص این سبک بوده و هستند. در ژاپن آتارا ایسوزاکی، کیشو کوروکاوا و اسامو ایشی یاما، جزو پیروان این سبک به شمار می روند.

 

معماری پست مدرن

طرح جیمز استرلینگ برای ساختمان اداری شماره 1 در خیابان پولتری (1988-1997) در مرکز شهر لندن،با توجه به ابعاد و طرح نماهای ساختمان های مجاور وبهره گیری از نماد های تاریخی انجام شده است.

 

معماری پست مدرن

 

در ایران نیز سبک پست مدرن پس از انقلاب مطرح شد. ولی عمدتا آنچه در شهرهای بزرگ ایران بالاخص تهران ساخته شد، تقلید از معماری غرب بود و خصوصیات بومی و محلی خاص هر نقطه در ایران مورد توجه واقع نشد. یعنی یک تقلید صرف از مجلات معماری صورت گرفت و به معانی اصول فکری معماری پست مدرن توجهی نشد؛ اگرچه معمارانی همچون حسن شیخ زین الدین، ایرج کلانتری هادی میرمیران وکامران صفا منش که معماری دوره عصر قاجاریه و یا معماری بومی را عمدتا الگو قرار داده اند، بیشتر به اصول مبانی پست مدرن ها نزدیک هستند.

 

معماری پست مدرن