شما اینجا هستید | 

هنر تمدن آشوری از آغاز تا پایان

97
1
0
هنر تمدن آشوری

آشوریان ساکنان سرزمینی بودند که مرکز آن نزدیک شهر موصل امروزی، در کنار رود دجله، قرار داشت و پیش از آنکه بتوانند به قدرتی مستقل بدل شوند (900 ق م )، تابع دولت میتانی بودند. هنر آشوری را از جنبه‌های مختلف می‌توان متأثر از هنر بابلی دانست.

اما آشوریان که از جایی دیگر آمده و در شمال بین‌النهرین [عراق] مستقر شده بودند، عناصری از فرهنگ پیشین خود را با هنر بابلی در آمیختند. آثار هنر مستقل آشوری از حدود 1500 ق م آغاز شد و تا 612 ق م که دژهای شهر نینوا- پایتخت آن پادشاهی نیرومند – فرو ریخت، ادامه یافت. آشوریان با ساکنان سوریۀ باستانی، و کوه‌ نشینان نواحی شرقی تر خویشاوندی داشتند؛ و علاوه بر این، مواد و مصالحی چون سنگ و عاج فیل در اختیارشان بود که بابلیان از آنها بی بهره بودند.

هنر آشوری

نقش برجسته‌های سنگی شاخص‌ترین آثار هنر آشوری به شمار می‌آیند

 

نقش برجسته‌های سنگی شاخص‌ترین آثار هنر آشوری به شمار می‌آیند؛ و روایتگری خصلت بارز این آثار است. هنرمندان آشوری نقوش حجاری را چون دیوارنگاره رنگ می‌کردند؛ و صحنه‌های جنگ، شکار، و مراسم مذهبی را با تأکید بر حضور مقتدرانۀ شاه نشان می‌دادند. محاصرۀ شهر و قلعۀ دشمنان نیز از جمله موضوع‌های متداول در این گونه هنر آشوری است. در این صحنه‌ها تجهیزات و تدابیر جنگی و شجاعت سپاهیان آشوری با دقت بسیار تجسم یافته‌اند (مثلاً در نقش برجستۀ " آشور بانیپال دوم در حال جنگ"، حدود 875ق م، مکشوف در نمرود).

هنر آشوری

نقش برجسته از یک حیوان بالدار 

 

هنرمندان آشوری در بازنمایی حیوانات - به خصوص در صحنه‌های شکار شیر- توانایی بیشتری داشتند، و حالت‌های گریز و ستیز و مرگ حیوانات را طبیعی و دقیق مجسم می‌کردند (مثلاً : نقشبرجستۀ " ماده شیر محتضر"، حدود 650 ق م، مکشوف در نینوا). ولی در نقشبرجسته‌های آشوری پیکر انسان خشک و رسمی به نظر می‌آید؛ و غالباً، سر و پاها از دید جانبی و بدن از دید روبرو نشان داده شده است. پیکر شاه همواره در مرکز ترکیب بندی جای دارد تا توجه نگرنده را بیش از هر نگارۀ دیگری به او جلب کند. رویداد اصلی در پیشزمینۀ وسیع بازنمایی  شده است، و رویدادهای فرعی در پسزمینه، کوچکتر و درون نوارهای بالای صحنۀ اصلی جای گرفته‌اند. گاه، برای تجسم عمق صحنه، زمین به طور قائم و پیکرها و اشیاء در وضع طبیعی نشان داده شده‌اند.

 

هنر آشوری

کتیبه باستان از عهد آشوری 

 

در میان مجسمه‌های مذهبی آشوری، شیران و گاوان بالدار بزرگ اندازه‌ای که سر آدمی دارند، از همه جالب تراند. این مجسمه‌ها چون پیکره‌های محافظ در جلوی دروازه‌های اصلی کاخ شاه قرار می‌گرفتند. کارکردِ آنها گرامی داشتن مقدم شاه، و راندن نیروهای شَرّ بود (مثلاً: " گاو بالدار با سر انسان" حدود 720 ق م، مکشوف در ناحیۀ خُرساباد). این پیکره‌ها صورت آمیخته‌ای در نقشبرجسته و مجسمۀ همه جانبی دارند. در واقع، جانور دارای پنج پا است. بدین سان، از روبرو ایستا به نظر می‌آید و از دید جانبی در حال حرکت است. آشوریان سنت مجسمه‌های نگهبان دروازه را محتملاً از آثار حِتّیان - نمونۀ بارز آن دروازۀ شیران در بُغازکوی ترکیه است - اقتباس کرده بودند.

اشیایی تجملی و زینتی مشتمل بر مفرغها و عاجهای منقوش نیز در ناحیۀ نمرود پیدا شده‌اند که شاید نتوان آنها را در زمرۀ هنر آشوری به شمار آورد. آنها را عمدتاً صنعتگران آرامی و فنیقی به تقلید از شیوه‌های رایج - به خصوص سبک مصری- می‌ساختند. آشور، چه از راه کشور گشایی و چه از راه خرید، به این اشیای گرانبها دست می‌یافت. کیفیت ساخت این اشیا یکسان نیست؛ و نقشمایه‌های بیگانه‌ای که در آنها به کار رفته، گاه معنای اصلی شان را از دست داده‌اند و فقط کارکرد تزیینی دارند.

 


 

منبع : دایره المعارف رویین پاکباز. مضمون شناسی. هنر آشوری. ص671-ص672