شما اینجا هستید | 

معماری به سبک نهضت هنر نو

240
0
0
سبک معماری

نهضت هنر نو

 

نهضت هنر نو (Art Nouveau) نام سبکی در اروپا بود که ابتدا در هنرهای تزیینی مانند طراحی پارچه، تولید کتاب و مبلمان از دهه 1880 آغاز گردید. سپس این سبک در زمینه های دیگر هنرهای تزیینی همچون گرافیک، نقاشی، طراحی داخلی، پیکر تراشی و حتی عکاسی ظهور نمود. در معماری این سبک از اوایل دهه 1890 آغاز و عمدتا تا سال 1910 ادامه داشت.هنر نو نام مغازه ای بود که طراحی داخلی آن توسط معمار بلژیکی، وان دو ولد، انجام شده بود و در سال 1885 در پاریس گشایش یافت. در این مغازه اشیاء مدرن و نوظهور فروخته می شد. نام این مغازه به سبکی تعلق گرفت که به جای تقلید از گذشته، در پی ابداع احجام و فرم های جدید بود.باید توجه داشت که سبک های مختلف معماری از قبیل نئوکلاسیک و رمانتیک در قرن نوزده، تقلید دقیق از گذشته را سرلوحه کار خود قرار داده بودند. ولی پیروان نهضت هنر نو برای اولین بار بینش جدیدی را در معماری اروپا پایه ریزی کردند که به جای الهام از گذشته، توجه به آینده و تکنولوژی و ابداعات جدید داشت.معماران این سبک از مصالح مدرن مانند چدن، آهن، فولاد و بتن استفاده می کردند، ولی ظاهر کلی و جزییات ساختمان را با تزیینات فرم های طبیعی و گیاهی شکل می دادند.
زمینه های فکری این سبک را می توان در سبک هنرها و صنایع دستی در نیمه قرن نوزدهم در انگلستان یافت.
لازم به یادآوری است که اگرچه سبک هنرها و صنایع دستی شعار خود را ابداع به جای تقلید از گذشته قرار داده بود، ولی بنیانگذاران این سبک تولید صنعتی را رد می کردند و خواهان بازگشت به معماری روستایی و محلی بودند.
اما در مقابل، نهضت هنر نو از تولیدات صنعتی بصورت گسترده استفاده می کردند و معماری روستایی برای آنها الگوی مناسبی نبود.
این سبک در انگلستان به نام سبک مدرن در فرانسه به نام هنر نو و یا سبک گیومارد، در آلمان به نام سبک جوان (Jungedstil) به لحاظ مجله ای به نام نشریه جوان که مبلغ این سبک در آلمان بود، در ایتالیا به نام سبک آزاد (Stile Liberty)، در اسپانیا مدرنیسم (Modernismo) و در اتریش سبک جدایی (Sezessionstil) ـــ بدلیل جدایی معماران این سبک از معماران تاریخ گرا در اتریش ـــ خوانده می شد.
اصول فکری پیروان این نهضت را می توان در موارد ذیل خلاصه نمود:
انتقاد شدید از اشیا و مکتب های تقلیدی
جدایی از گذشته
ابداع فرم های جدید
هنر مناسب زمان
استفاده از تولیدات مدرن (فلز) برای اسکلت ساختمان و تزیینات
استفاده از تزیینات و فرم های طبیعی و رمانتیک و یا هندسی.

ویکتور ارتا اولین معمار معروف این سبک محسوب می شود. وی از اوایل قرن دهه 1890 ساختمانهای بسیاری به این سبک در موطن خود، بلژیک ساخت. در طرح های وی دیوارهای سنگی، ستون های چدنی، نرده های آهنی و تزیینات روی کف، دیوارها، سقف و حتی چارچوب بازشوها و لوسترها همه بصورت فرم های نرم و سیال و در هم تنیده ظاهر می شدند.
در خانه تاسل 1893-1892 در بروکسل، ارتا نه تنها ستون های آهنی را که طبقه دوم را نگه می داشتند به نمایش می گذارد، بلکه فرم آن را بصورت ساقه گیاهی در آورد که به انفجاری از پیچک های در هم فرو رفته در محل اتصال با عناصر سازه ای دیگر ختم می شد. در راه پله این خانه همه عناصر ساختمان مانند نرده ها، ستون ها، پله ها، لوسترها و سطوح کف دیوار بصورت شاعرانه ای در حال حرکت و وزیدن هستند.
 

 خانه تاسل طرح ویکتور آرتا (1892-1893)

سبک معماری

سبک معماری

سبک معماری

سبک معماری

ارتا در سال 1927 عضو هیئت داوری مسابقه طراحی ساختمان مجمع اتفاق ملل (1927-1926) در ژنو بود و با رای خود باعث ناکام ماندن طرح کوربوزیه شد.
هکتور گیومارد معمار نامی این سبک در فرانسه بود. وی تحت تاثیر ارتا بود و در طرح های وی تاثیر کارهای ارتا بخوبی مشاهده می شود. با ارزش ترین کار گیومارد در چارچوب این نهضت، طراحی سردرهای ورودی متروی پاریس (1904-1899) است. متروی پاریس در سال 1900 افتتاح شد. وی در طرح های متنوع خود برای سردرهای مترو، چدن و آهن را بصورت هنری و نوظهور با خطوط منحنی و خمیده در معرض دید اهالی پاریس قرار داد.

 

هکتور گیومارد برای طرح غرفه ورودی متروی پاریس در سال 1900 از فرم های انعطاف پذیر گیاهی الهام گرفته است.

سبک معماری

سبک معماری

چارلز رنه مکنتاش در انگلستان، معمار معروف این سبک تلقی می شد. طرح وی برای مدرسه هنر گلاسکو در اسکاتلند، که نمادی زیبا از سبک هنر نو است،در سال 1897 برنده مسابقه اعلام شد. اگرچه احجام و خطوط کلی ساختمان وی برخلاف طرح های منحنی شکل ارتا و گیومارد، بیشتر مستقیم و راست گوشه بود، ولی جزییات اجرا شده بر ردوی نرده ها و بازشوها ملهم از طرح های طبیعی و گیاهی بود. مکنتاش علاوه بر معمار، طراح مبلمان و نقاش نبز بود.

سبک معماری

سبک معماری

سبک معماری

سبک معماری

سبک معماری

در اتریش، طلایه دار این سبک اتو واگنر و دو تن از شاگردانش به نام های جوزف البریش و جوزف هافمان بودند. با وجودی که سبک واگنر در ابتدا نئوکلاسیک بود، وی در سال 1894 در یک سخنرانی در آغاز سمت استادی خود در آکادمی وین، خواستار روش جدیدی در معماری، مستقل از گذشته شد. وی در همین سخنرانی اعلام کرد: «هر چیزی که عملکردی نیست، زیبا نمی باشد». فرم های این سه معمار به طرح های مکنتاش بیشتر شباهت دارد تا طرح های منحنی وار ارتا و گیومارد.

سبک معماری

اتو واگنر از تزئینات گیاهی به صورت نقوش برروی سطوح و همچنین با ورق فلزی جهت طرح نما های ایستگاه میدان کارلز(1984)برای متروی شهر وین استفاده کرده است.

سبک معماری

شاید بتوان به جرات بیان نمود که خلاق ترین معمار در این سبک فردی به نام آنتونی گادی در شهر بارسلون اسپانیا بود. پدر و اجداد گادی مسگر بودند و خود او علاوه بر معماری، کارهای بسیار زیبا و بدیع در طراحی مبلمان، محوطه سازی و آهنگری انجام داده است.گادی معتقد بود که «در طبیعت هیچ خط مستقیمی وجود ندارد». و تقریبا در کلیه کارهای مختلف و متنوع او، هیپگاه خط مستقیم چه در طرح کلی و چه در جزییات آن دیده نمی شود.
اگرچه گادی جزو معماران سبک هنر نو محسوب می شود ولی کارهای او فراتر از این سبک است.وی از سبک های گوتیک، مراکشی و موریش نیز الهام گرفته است. گادی با وجودی که تاریخ گرا بود و از منابع و اشکال تاریخی در طرح های خود استفاده می کرد، ولی کارهای او هیچگاه تقلید صرف از گذشته نبود، بلکه همواره گذشته را بصورت جدید و بدیع و با طرح ها و جزییات نو ظهور اجرا می کرد.
به همین دلیل وی پدر معماری پست مدرن محسوب می شود و کارهای او منبع الهام پست مدرن است.
وی فردی بسیار مذهبی بود و در سالهای آخر عمر، وقت و تلاش خود را فقط صرف تکمیل مهم ترین ساختمان طراحی شده توسط او، یعنی کلیسای خانواده مقدس کرد. طرح اولیه این کلیسا که توسط ویلار انجام شده، ملهم از سبک معماری گوتیک بود. ولی گادی خلاقیت و نوآوری خود را در اجرای این کلیسا به نمایش گذارد و حجم و شکل کلی بنا و همچنین قوس های سهمی، ستون های کج و تزیینات و حجاری های روی نمای این ساختمان کاملا جدید و مبتکرانه است.
با وجودی که اجرای این ساختمان پس از گذشت بیش از یک قرن هنوز به اتمام نرسیده، ولی این کلیسا بصورت نماد و نشانی شاخص از شهر بارسلون در آمده است.
باید توجه داشت که نهضت هنر نو در اوج اقتدار سبک های تاریخ گرایی همچون نئوکلاسیک، رومانتیک و التقاط گرایی در اروپا ظاهر گردبد. این نهضت روش و طریقی را برای اولین بار در اروپا پایه ریزی کرد که پس از چندین قرن به جای نگاه به گذشته به عنوان منبع الهام، عنایت به تکنولوژی زمان و آینده نگری مورد توجه قرار داده بود.
به همین دلیل نهضت هنر نو جزو یکی از زیر مجموعه های معماری مدرن محسوب می شود، اگرچه در سبک هنر نو از تزیینات به افراط استفاده می شد.
دراین جا باید از سه تن از معماران مهم به نام های آدولف لوس در اتریش،پیتربهرنس درآلمان و آگوست پره در فرانسه نام برد.
این معماران در جهت نزدیک کردن حرفه معماری و صنعت مدرن تاثیر بسیاری در اروپا داشتند و به تحقیق باید از آن ها به عنوان سه تن از بنیان گذاران مهم معماری مدرن در غرب نام برد.

آدولف لوس،اگرچه در زمانی به حرفه معماری مشغول بود که اوج اقتدار نهضت هنرنو در اروپا محسوب می شد،ولی یکی از مخالفان اصلی زیبایی ارائه شده توسط معماران این سبک بود.اودرسال 1893 به آمریکا سفر کرد و مدت سه سال در آن جا اقامت گزید.دراین مدت تحت تاثیر کار های معماران مکتب شیکاگو و خصوصا طرح ها و مطالب عنوان شده توسط لویی سالیوان قرار گرفت.لوس پس از بازگشت به وطن خود اتریش،در وین اقامت گزید.او با کارهای البریش و هافمان به مخالفت پرداخت و تزئینات سبک هنرنو راموضوعی بر خلاف فرهنگ و تمدن اروپا عنوان کرد.از نظر لوس فرم خوب باید زیبایی خود را در میزان سودمندی که نشان می دهد پیدا کند و وحدت و یکپارچگی آن قابل جدا شدن نباشد.لوس در سال 1908 در مقاله معروف خود به نام تزئینات و جنایت،شعار تزئینات جنایت است را اعلام نمود.این شعار به عنوان یکی از اهداف غایی معماری مدرن همواره مورد توجه بوده است.از نظر لوس،در جهان عملکردی مدرن،تزئینات موضوعی ارتجاعی،بیهوده و متعلق به گذشته است.

ساختمان گلدمن و سالاتش(درحال حاضر رفل سن بانک وین) یک بنای تجاری (دو طبقه اول) و مسکونی (چهار طبقه فوقانی) در مرکز شهر تاریخی وین است.ساختمان بین سال های 1909الی 1911 توسط آدولف لوس طراحی و اجرا شده است.

سبک معماری

 

پیتربهرنس در ابتدا کار خود را به عنوان نقاش آغاز کرد و بعد از سال 1890 تحت تاثیر سبک هنرها و صنایع دستی قرار گرفت.او در سال 1901خانه خودش را به سبک هنر نو ساخت و در سال 1907 مشاور کارخانه عظیم AEG شد.در همین سال ساختمان کارخانه عظیم توربین را در برلین برای این شرکت طراحی کرد.این برای اولین بار بود که کارخانه به عنوان یک موضوع معماری مطرح می شد.علاوه بر ساختمان ها بهرنس طرح تولیدات صنعتی،آرم مکاتبات و مغازه های شرکت را نیز طراحی کرد.

پیتربهرنس ترکیبی معمارانه برای کارخانه توربین آ.ا.گ در سال 1907 طراحی کرده است

سبک معماری

نکته قابل توجه این که سه تن از نامدارترین معماران اروپا،یعنی والتر گروپیوس،لودیک میس ونده رو و لوکوربوزیه در بین سال های 1907-1911،هر یک به مدت یک الی سه سال در دفتر بهرنس کار کردند.بهرنس نخستین معمار نامدار در اروپا است که طراحی کارخانه و تولیدات صنعتی را به طور گسترده انجام داد.او در نزدیک کردن حرفه معماری با مقتضیات عصر مدرن و شرایط ویژه آن تاثیر بسزایی در غرب داشت.کار شایان توجه آگوست پره،تبدیل بتن مسلح به یک نوع مصالح معماری مدرن بود.او در سال 1903 آپارتمان شماره 25 فرعی خیابان فرانکلین در پاریس را طراحی کرد.در این ساختمان از بتن مسلح برای نخستین بار به عنوان وسیله ای برای ابراز مقاصد معماری استفاده شد و بسیاری از مظاهر آن بذر های پیشرفت های بعدی معماری گشتند .

کار شایان توجه آگوست پره،تبدیل بتن مسلح به یک نوع مصالح معماری مدرن بود.او در سال 1903 آپارتمان شماره 25 فرعی خیابان فرانکلین در پاریس را طراحی کرد.در این ساختمان از بتن مسلح برای نخستین بار به عنوان وسیله ای برای ابراز مقاصد معماری استفاده شد و بسیاری از مظاهر آن بذر های پیشرفت های بعدی معماری گشتند .

آگوست پره در نمای ساختمان آپارتمان خیابان فرانکلین (1903-1904) در پاریس،سازه بتنی را به صورت نمایان طراحی کرده است.پانل های بتنی با تزئینات گیاهی هنرنو،بین سازه بتنی جانمایی شده است

 

 سبک نهضت هنر نو

 

او در سال 1905،گاراژ 4 طبقه پونتیو را با بتن مسلح در پاریس طراحی کرد و مجددا در نمای ساختمان،اسکلت بتنی بنا را به نمایش گذارد.همچنین تئاتر شانزلیزه (1911-1914) و کلیسای نوتردام در لورنس (1922-1923) را نیز با بتن مسلح اجرا کرد،به نحوی که بتن نه تنها به عنوان مصالح و اسکلت ساختمان،بلکه بخشی از طرح نمای خارجی و فضاهای داخلی ساختمان را تشکیل می داد.پره در ساختمان تئاتر شانزلیزه،خصوصا در طرح سالن اصلی تئاتر،نمونه ای زیبا از طراحی سبک هنر نو را به نمایش گذارد.لوکوربوزیه بین سال های 1908-1909 در دفتر پره کار می کرد.

تئاتر شانزه لیزه

 سبک نهضت هنر نو

سالن اصلی تئاتر شانزه لیزه

 سبک نهضت هنر نو

در ایران بهترین نمونه طرح های هنر نو را می توان در ساختمانهای طراحی شده توسط وارتان آوانسیان، معمار ارمنی تبار دوره پهلوی اول و دوم، در تهران مشاهده کرد.